ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz günlerde toplumsal medyası üzerinden “Derhal yürürlüğe girmek üzere, İran İslam Cumhuriyeti ile iş yapan tüm ülkeler, Amerika Birleşik Devletleri ile yapılan tüm ticari süreçler için yüzde 25 oranında gümrük vergisi ödeyecektir. Bu karar kesin ve son niteliktedir” açıklamasını yaptı. Pekala Türkiye’nin İran ile ortasındaki ticaret hacmi ne kadar? Trump’ın açıklamaları ne manaya geliyor? Yüzde 25 ek vergi kararı Türkiye’yi nasıl tesirler? Türkiye’ye çıktısı ne olur? Türkiye İktisat Siyasetleri Araştırma Vakfı (TEPAV) Ticaret Çalışmaları Merkezi Yöneticisi Bozkurt Ortan, Sputnik Türkiye’ye anlattı.
Türkiye-İran ortasındaki ticaret hacmi ne kadar?
TÜİK bilgilerine nazaran, 2024 yılında Türkiye’nin İran’a yaptığı ihracat 3,23 milyar dolar, bu ülkeden gerçekleştirdiği ithalat ise 2,45 milyar dolar olarak kaydedildi. Böylece iki ülke ortasındaki toplam ticaret hacmi 5,68 milyar dolara ulaştı. Datalara nazaran Türkiye’nin İran’a esas ihraç kalemlerini makineler ve aksamları, plastik ve çeşitli kimyasal eserler, tarım eserleri ile metal cevherleri oluşturuyor. 2019 Mayıs öncesinde ise İran’dan yapılan ithalatta ise petrol ve petrol eserleri doğalgaz, metal eserleri ve tarım eserleri öne çıktı.
‘Türkiye’nin rekabet gücünü zayıflatır ve uygun olmaz’
Türkiye İktisat Siyasetleri Araştırma Vakfı (TEPAV) Ticaret Çalışmaları Merkezi Yöneticisi Bozkurt Ortan, Trump’ın ‘İran’la ticaret yapana yüzde 25 ek vergi’ kararının Türkiye’nin rekabet gücünü zayıflatacağını söyledi:
“Bizim yani İran ile aşağı üst toplam yani toplam karşılıklı ticaretimiz 6 milyar dolar civarında. Yani 4 milyar satıp 2 milyarlık alıyoruz. Amerika’ya ticaretimiz 16 milyar dolar. Amerika’ya bir ticaretimizin temeli sanayi malları olduğu için MFN bazlı, yani Most Favourite Nation, yüzde 2 yüzde 3 civarında düşük bir vergisi var. Buna Trump bir de yüzde 15 ek etmişti. Hatırlarsınız, bütün ülkeleri ilan etti. Orada da Türkiye’ye düşen hisse yüzde 15 olmuştu. Yani demek ki bizim Amerika’ya verdiğimiz kabaca yüzde 17, yüzde 18’lik bir vergi var. Artık yüzde 25 ek ettiğiniz vakit bu yüzde 40’ın üzerine çıkıyor. Bu alışılmış Türkiye’nin rekabet gücünü zayıflatır ve yeterli olmaz.”
‘Vergi uygulanırsa bağlarda sorun olacak bir alan açılmış olur’
TEPAV Ticaret Çalışmaları Merkezi Yöneticisi Bozkurt Ortan, ABD’nin ek vergi uygulamasının alakalarda sorun olacak bir alan yaratacağını aktardı:
“Benim beklentim yüzde 15’i, Türkiye’ye ilan ettiği vergiyi şey yapmıştı, Türkiye’ye daha hoşgörülü davranmıştı. Yani bu sefer de bu yüzde 25’i tam mı uygular, nasıl uygular, uygulama kuralları nelerdir? Büsbütün ham bilgi sahibiyiz şu anda, beyan ötesinde bir şey yok. Yüzde 40’a giden bir vergi Türkiye ile Amerika ortasındaki ihracat ve hacmini dağıtır, hırpalar. Bir de bizim bir savımız var, 100 milyar dolar çıkma savımız. Onun için bu büyük bizi şey yapar, ilgilerimizde bir sorun olacak bir alan açmış olur.”
“İran’la yürüttüğümüz doğalgaz mutabakatları risk altına girer mi? Yani onu yapabilmek o denli kolay bir şey değil. O denli olacağını düşünmek yanlışsız değil bence. Daha kuralları bilmiyoruz, kime uygular bilmiyoruz, ancak bu vergiyi uygularsa Türkiye açısından sorun doğar.”