‘Türkiye, Doğu Akdeniz’de güvenliğini etkileyecek denkleme dahil olmalı’

“Bu yasa tasarısı aslında devam eden bir stratejiyi takip eden gelişmelerle ilgili atılan adımlarından bir tanesi. 2019’da ABD, Doğu Akdeniz’de güç güvenliği ve iş birliği yasa tasarısını çıkartmıştı. Bununla birlikte Doğu Akdeniz’deki doğal gaz üzerine iş birliğinin geliştirilmesi ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’ne uygulanan ambargonun kaldırılması üzere somut adımlar atılmıştı. Bu mutabakat, o mutabakatın devamı olarak kabul edilebilir. IMEC Koridoru Hindistan, Orta Doğu ve Avrupa’yı birbirine bağlıyor. Birebir vakitte Çin’in Jenerasyon ve Yol Projesi’nin alternatifi olabilecek bir projenin Doğu Akdeniz’deki ayağı. IMEC, Doğu Akdeniz çıkışındaki ülkelerin kendi ortalarındaki güç güvenliği iş birliğini ve savunma sanayi iş birliğini artırmaya yönelik bir mutabakat. Mısır, İsrail, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum İdaresi Doğu Akdeniz ülkeleri olarak sayılıyor. Fakat Türkiye sayılmıyor. İsrail-Türkiye ortasında yaşanan Mavi Marmara olayından sonra ABD-İsrail-Türkiye ekseni Doğu Akdeniz’de çöktü. ABD de burada 3+1 bir sistem kurdu. Buna İsrail, Güney Kıbrıs, Yunanistan ve ABD dahildi. Türkiye’nin dışlanması bu mutabakatla daha somut hale getiriliyor. Lübnan’da ve Suriye’de ABD hakimiyeti var, İsrail aslında ABD’nin stratejik ortağı. Gazze’de bir Trump projesi gündemde. Münasebetiyle bütün Doğu Akdeniz şeridi emniyete alınıyor. Türkiye’yi rahatsız edecek konu işin içine savunma endüstrinin girmiş olması. İsrail ile Yunanistan ve İsrail ile Güney Kıbrıs ortasındaki savunma sanayi iş birliği ABD muhafazası altına girmiş olacak. Türkiye buna reaksiyon gösterirken yalnızca İsrail’e değil ABD’nin inisiyatif aldığı bir sistem kapsamında faaliyete geçen bir sisteme da karşı çıkıyor. Burada güç güvenliği açısından tüm Doğu Akdeniz’deki altyapının kuvvetlendirilmesi var. İsrail açıklarında Tamar ve Leviathan isimli iki doğal gaz alanı var. Leviathan’dan çıkan gazın Mısır’a ulaştırılması konusunda ABD şirketi Chevron ve Mısır ortasında mutabakat imzalandı. Netanyahu bu muahedeyi imzalamakta tereddüt etse de onayladı. İsrail’den çıkan gaz Mısır’a gelerek LNG olarak Türkiye’ye ve Avrupa’ya satılacak. Mısır’dan aldığımız LNG’nin bir kısmı İsrail’den geliyor olabilir. Bunu not düşmekte de yarar var.”

“Anlaşma içerisinde Doğu Akdeniz Gaz Forumu, İbrahim Muahedeleri bu tasarının hayata geçirilmesindeki araçlar olarak belirlenmiş. Türkiye Doğu Akdeniz Gaz Forumu’nun üyesi değil. Türkiye 2020’de Doğu Akdeniz’de tansiyonu artırarak bu oyunu bozmuştu. Türkiye-ABD’nin Suriye’deki iştirakinin Doğu Akdeniz’e yansıması kaçınılmaz. Türkiye’yi o denli bir noktada denkleme dahil etmek istiyorlar ki Türkiye alabileceklerinin çok altında birtakım şeyleri alabilsin. Bu hususun kamuoyunda gündeme gelmemesi de enteresan. Türkiye’nin Mısır ile ilgilerini geliştirip alternatif projeler ortaya koyması gerek. Mısır kilit bir ülke. Mısır ile Yunanistan ortasında bir elektrik boru sınırı mevcut. Mısır’da üretilecek rüzgar ve güneş gücünün Yunanistan’a aktarılması kelam konusu. Güney Kıbrıs’ın, İsrail ve Girit’in tek bir sınır üzerinden Avrupa’ya bağlanması kelam konusu. ABD oyun kurucu ve Türkiye dışarda. Bir formda Türkiye bu denkleme dahil olmak durumunda kalacak.”

“Yunanistan ile iş birliği yapan İsrail, Yunanistan’ın Türkiye korkusunu akla yatkın kullanarak silah satıyor ve keşif gözetleme kabiliyetlerini Ege’ye kadar uzatmış oluyor. Yunanistan Aşil Kalkanı Projesi ile Ege adalarına hava savunma sistemi kuruyor ve İsrailli firmalarla çalışacak. Girit’e bir hava radarının pozisyonlandırılması projesi de var. İsrail, keşif gözetleme imkan kabiliyetlerini tüm Doğu Akdeniz ve Ege’yi kapsayacak halde genişletiyor. Bu noktada da Yunanistan’ın Türkiye korkusunu kullanıyor. Yunanistan’ı birkaç günde Türk ordusunun işgal edebileceği söyleniyordu. Bunlar aşikâr noktalarda insanın gururunu okşuyor. Yunanistan’da önemli bir Türkiye korkusu olduğu yanlışsız lakin akıllı bir ülke bu kaygıyı deşmez. Bu dehşet deşildikçe Yunanistan, Türkiye’ye karşı askeri ittifak geliştirmek istiyor. İsrail ve ABD ile bağlantılarını askeri bazda geliştiriyor. Kazanan Fransız ve İsrail şirketleri oluyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan düzenlediği bir toplantıda Türkiye-Yunanistan ortasında stratejik diyalog toplantısının şubat ayında olacağını beyan etti. Türkiye, Yunanistan’a ‘hak ve menfaatlerimizi müdafaa noktasında kararlıyız fakat sizi tehdit olarak görmüyoruz’ demeli.

Yunanistan her vakit taleplerini yüksekten açar. ‘Ege’de kara sularımızı 12 mile çıkartma hakkımızı gizli tutuyoruz’ diyorlar. Mantıklı bir ülke kara sularını 12 mile çıkarmaması gerektiğini bilir. Türkiye dahil hiçbir ülkenin bunu kabul etmeyeceğini bilmeleri gerek. Türkiye’nin de öbür rastgele bir ülkenin de buna vereceği reaksiyon belirli. Türkiye ve Yunanistan kendi meselelerini ABD’yi, İsrail’i ortadan çıkararak konuşmalı. Öteki ülkeler iki ülke ortasındaki ilgiyi, bu ülkelerin kırılganlıklarından faydalanarak lehlerine kullanıyorlar. Kazanan İsrail şirketleri oluyor. Yunanistan 2030 ya da 2035 yılına kadar 100 milyar dolara yakın savunma endüstriye para harcamak istiyor. Bu mümkün değil. Bu para harcanırsa halkın refahından kesilecek. Türkiye bölgesel bir aktör olarak gücünü daha diplomatik ve yumuşak kullanarak bu oyunu bozmalı. Türkiye’nin denkleme dahil olacağını düşünüyorum.”

“Ana noktalardan biri de Kıbrıs. Trump, Grönland’da yaptığı üzere ‘Kıbrıs bizim için ulusal güvenlik meselesi’ deyip hak talep ettiğinde Türkiye, Güney Kıbrıs Rum İdaresi, İngiltere ne diyecek? Yaşadıklarımız bu ihtimalin uzak olmadığını söylüyor. Davos’ta ABD Ticaret Bakanı, ‘Küreselleşme bizim açımızdan başarısız oldu’ dedi. ABD, kendisi için savaşacak hak ve menfaatlerini gerçekleştirmekte vekil güç olacak ülkelerle iş birliğine gidiyor. Dünya da daha kaotik bir periyoda giriyor. ABD’nin taleplerini kritiğe tabi tutabileceğimiz şeyler tartışmalı. Şu an daha üsten ve kuralsız talepler gelecek. Türkiye’nin Kıbrıs konusunda dikkatli adımlar atması gerektiğini düşünüyorum. İki devletli tahlil uygulanabilir mi değil mi ölçmek gerek. Kıbrıs’ta federasyon görüşmeleri BM ve AB’nin teşvikiyle yine başlayacak. Kıbrıs problemini Türk Dışişleri’nin yine oluşan bu şartlar çerçevesinde değerlendirmesi gerekiyor. Ağrotur ve Dikelya, iki İngiliz hâkim üssü. 1959-1960 kurucu muahedelerde İngiliz toprağı olarak kabul ediliyor. Lakin 7 Ekim’den sonra Orta Doğu’ya yönelik icra edilen alanlarda buralar lojistik üsler oldu. Güney’deki deniz üssü, ABD’nin gireceği şekilde derinleştiriliyor. İş birliği güç temelli başlamış olsa da askeri ve savunma sanayi iş birliği var. Bu da doğal olarak Türkiye’nin güvenliğini etkileyecek. Türkiye bu denklemin dışında kalamaz. Türkiye, İsrail ve Yunanistan ile olağanlaşmak durumunda kalacak. Türkiye bu olağanlaşmaya nerede, ne vakit dahil olacağını şimdiden hesaplamazsa kendisine dikte edilen şartlara evet demek durumunda kalır.

Türkiye’nin TPAO üzerinden Chevron ile denizde ve karada ortak sondaj faaliyeti için iş birliği imzalamasını bu çerçevede kıymetlendirmek lazım. İşin içine Libya, Doğu Akdeniz girecek. Türkiye’nin elinde araştırma gemileri ve sondaj gemileri var. Bunlar aşikâr noktalarda atıl kalmış vaziyette. Tahminen Güney Kıbrıs’ta Chevron ile TPAO ortak sondaj faaliyetinde bulunacak. Türkiye tek başına girdiğinde sorun çıkarabilecek birtakım yerler belki iş birliği çerçevesinde tüm kamuoyunu tatmin edecek. Buna nasıl dahil edilmek istendiği değerli.”

“Birleşik Arap Emirlikleri uzun bir ortadan sonra Güney Kıbrıs’ı ziyaret etti ve güç mutabakatı imzalandı. Bir LNG tesisinin de Kıbrıs’a kurulması gündemde. Birleşik Arap Emirlikleri IMEC Koridoru’nun etkin üyelerinden bir tanesi. Suriye ve Lübnan’ın açıklarında da sondaj faaliyetleri olabilir. Lübnan’da birkaç sefer ihaleye çıkılmıştı. Türkiye’de Kuzey Star şirketi 49 yıl sonra Rusya’dan tersane, gemi inşa ve gemi tamir kompleksi kurdu. Bu limanlar faal olmayacaksa sermaye buraya yatırım yapmaz. Bu yakın gelecekte buraların kullanılacağı manasına geliyor. Türkiye’nin, Suriye’de ABD ile iş birliği yaparken Doğu Akdeniz’de ABD’nin karşısında ne kadar olabileceğini hesaplaması gerekiyor. İş birliğine dahil olunacaksa da kendi kurallarımızı kabul ettirebilmek için bu hususlara şimdiden baş yormak gerek.”

“Sizinle ABD’nin Ulusal Güvenlik Strateji Belgesi’ni de konuşmuştuk. Bununla National Defense Authorization Act’i karşılaştırdığımızda ortadaki uyumsuzluktan bahsetmiştim. Pentagon’un da strateji evrakı yayınlandı. Orada da Doğu Akdeniz’e özel bir kıymet verildiğini gördüm. Burada birtakım aktörlerle birlikte çalışılacağından bahsediliyor. Bu muahedede da ‘ABD için Mısır, Güney Kıbrıs, Yunanistan ve İsrail birinci derecede stratejik ortaktır’ deniliyor. Türkiye Dışişleri Bakanlığı’nın ‘Biz ABD ile stratejik ortaksak biz Doğu Akdeniz ülkesi değil miyiz de siz bizi buradan dışlıyorsunuz. Bunun sebebi nedir?’ diye sorması uygun olur diye düşünüyorum.”