ABD’nin Orta Doğu’daki taktik değişikliği, bilhassa Suriye’yi çatışma ve dönüşüm sarmalına sürükledi. Beşar Esad’ın devrilmesinin akabinde bölgeyi dizayn etmeyi sürdüren ABD, SDG’ye verdiği takviyesi de çekerek yeni ve meçhul gelişmelere kapı araladı. Suriye’deki HTŞ-SDG entegrasyonu, Washington’un silahlı kümelerle uğraşmak yerine İran’ı maksada alan geniş kapsamlı yeni çatışmalara odaklandığına işaret ediyor.
Komşu ülkelerinde yaşanan gelişmelerde sorumluluğu bulunan Türkiye, hudut sınırındaki tehditleri bertaraf etmiş üzere görünse de yükselen IŞİD tehdidinden etkilenecek. Türkiye’nin İsrail ile bir mutabakata zorlanması da ihtimaller ortasında. Türkiye, İran’da yaşanacak muhtemel tansiyondan de en çok etkilenen ülkelerden biri olacak.
Suriye’deki son durumu ve gelişmelerin Türkiye’ye tesirini gazeteci Yavuz Alogan ile konuştuk.
‘ABD ‘Büyük Ortadoğu Projesi’nde taktik değiştirdi’
Washington’un savaş hazırlığı içinde olduğunu belirten Alogan, ABD’nin bu kapsamda Azerbaycan’dan Nil Vadisi’ne uzanan yeni bir jeopolitik alan açtığını söyledi. Alogan’a nazaran ABD’nin SDG’ye verdiği takviyesi kesmesi azınlıkların talepleriyle uğraşmak istememesinden kaynaklı:
“ABD’nin Büyük Orta Doğu Projesi’nin genel stratejisi içerisinde taktik değiştirdiğini görüyoruz. Bu taktiği Tom Barrack’ın kelamlarını yorumlayarak anlayabilirdik, öngörülebilir bir şeydi. Fakat Barrack çok ciddiye alınmadı. Barrack üç kritik şey söyledi. Birinci olarak Osmanlı periyodundan kalma periyodu övdü ve uygulansa düzgün olacağını söyledi. Sonrasında İsrail’in ulus-devlet istemediğini söz ederek ‘Küçük kabilelerden oluşan güruhlardan müteşekkilsiniz, ulus devlet sizin neyinize’ der üzere konuştu. Sonrasında bölgede güçlü devletlere muhtaçlık olduğunu söyleyerek monarşi gibisi yapılardan bahsetti. Bunlar değerli ipuçlarıydı. ABD’nin bu bölgede yeni bir jeopolitik alan açtığını anlıyoruz. Bu alan Azerbaycan’dan başlıyor, Türkiye’yi, Suriye’yi, Irak’ı kapsıyor ve neredeyse Nil Vadisi’ne kadar gidiyor. Bu noktada İbrahim Anlaşmaları’nı da akılda tutmak gerek. Yeni jeopolitik alanın Amman’daki bir üsten yönetildiği söyleniyor. Mısırlı subayların Tel Aviv’deki askeri karargahta fotoğrafları yayınlanıyor. Bölgedeki Sünnilerle İran ortasında bir çatışma öngörüldüğünü anlıyoruz. Suriye ve Irak’ın da bir kısmı Sünni. Maliki, Barzani’nin takviyesiyle iktidara atak yaptığında Trump’ın ayağına basılmış üzere bağırdığını gördük. Azerbaycan’ın durumu değişik. Nüfusunun büyük bir kısmı Şii lakin Tebriz ve Kirmanşah üzerinde öteden beri gelen irredentist görüşlerin olduğunu biliyoruz. Bu bölgeler genel olarak Azeri Türklerden oluşuyor. Bu türlü bir tablo var. Amerika bir savaşa hazırlanıyor ve bir jeopolitik alan açmış bulunuyor.
Bu benzeri alan Avrupa’da da NATO tarafından açıldı. Baltık’tan başladı Polonya, Romanya, Bulgaristan, Yunanistan, Meriç bölgesi üzere bölgeleri silahlandırdılar. Birinci Dünya Savaşı’ndaki üzere kordon oluşturdular. Balkanları Rusya’nın tesir alanından kurtarmaya çalıştılar vs. Emsal bir jeopolitik alanı Trump kendi alanında da açmaya çalışıyor. Trump; Grönland, Meksika Körfezi, Panama Kanalı halinde bir jeopolitik alan tanım ediyor. Avrupa ile ortasına uzaklık koymak isteyen Trump, Avrupa’yı Rusya ile baş başa bırakmaya çalışıyor. Bu türlü bir gerçeklikle karşı karşıyayız. ABD, bizim bölgemizdeki alanda büyük çatışmalar istemiyor. Yüksek talepler, silahlı etnik kümeler istemiyor. Silahlı etnik azınlıkların talebiyle uğraşmak istemiyor. SDG’nin dağılmasının genel çerçevesi de bu halde ortaya çıkıyor.”
‘YPG’nin tam teslimiyeti istendi’
Alogan’a nazaran SDG’ye verilen ABD dayanağına karşın HTŞ ile ağır bir silahlı çatışma yaşanmamasının sebebinde CENTCOM tesirli oldu. YPG’nin tam teslimiyetinin istendiğini belirten Alogan’a nazaran bölgedeki gelişmelerden olumsuz etkilenen Irak Kürt Bölgesel Yönetimi Başkanı Mesud Barzani ise ‘Türkiye ile anlaşma’ siyaseti izleyecek:
“İhanet emperyalizmin tabiatında var. ABD şu anda günübirlik hareket ediyor. SDG’nin durumu aslında şaşırtan. SDG’ye saldıran güçler kamyonlara, motorlara binen ve yanlarında ağır makineli tüfekler olan disiplinsiz bir güruh. Bunların top kullandığını sanmıyorum. Yani YPG’nin çatışmaya girmeden iki baraj, petrol rafineleri ve geniş tarım alanlarının bulunduğu 50 bin kilometreye yakın bir alanı başıbozuk bir orduya terk etmesi tuhaf. Amerikalılar’dan 30 bin TIR silah nakledildiği, tank eğitimi aldıkları söyleniyordu. CENTCOM’un YPG’ye silah kullanma müsaadesi vermediğini, engellediğini anlıyoruz. SDG artık dağıldı, YPG’nin tam teslimiyetini istediklerini anlıyoruz. Ayn El Arab’ta YPG’nin, Suriye İçişleri Bakanlığı’na bağlı bir alanda polis gücü olarak kullanılmasını YPG’nin kabul ettiği söylendi. Bu tam teslimiyet demektir. Bundan sonra YPG’nin çatışma kabiliyetini olacağını sanmıyorum. Barzani ise bu noktada çelişkili davrandı. Evvel Kürtlerden yana tutum aldı, askeri katkılarda bulunduğu söylendi. Barzani bu olaydan ziyan da gördü zira oradaki petrolün bir kısmı onlara aktarılıyordu. Artık ise Barzani’nin ‘Bölgedeki Kürtleri biz teslim ediyoruz’ tavrı alacağını ve ‘Türkiye ile anlaşabiliriz’ siyaseti izleyeceğini düşünüyorum.”
‘Türkiye’nin ‘başarısı’ tehlike de getirdi’
Türkiye’nin Suriye’de ‘dolaylı tutum’ durumu aldığını belirten Alogan’a nazaran bölgede elde edilen ‘başarı’, IŞİD tehlikesini de beraberinde getirdi. Alogan, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Ahmet Şara’nın muhtemel bir ‘sınır’ mutabakatının da laikliği tehlikeye atacağı görüşünde:
“Bence Türkiye açısından bir muvaffakiyet var. Türkiye muhataplarıyla sabırlı ve uzun vadeli bir pazarlık yürüterek güneydeki tehlikeyi bertaraf etti. Türkiye’nin, çatışma sırasında Colani’nin adamlarının Kürtler’e yönelik ağır katliamlar yapmasına yönelik önleyici önlemler aldığını da hissediyorum. Kürtlere, Alevilere yaptıklarını yapmadılar. Türkiye’nin yaptığı şeye askeri literatürde ‘dolaylı tutum’ deniyor. Türkiye, direkt savaşa girmeden diplomasiyi kullanarak hasmı bertaraf etti. Büyük bir tehlikeyi bertaraf ederken Türkiye büyük bir tehlikeye de yol açtı. Bu muvaffakiyet, ideolojik ve örgütsel olarak diğer bir belayı Türkiye’nin başına musallat etmiş olabilir. Selefilerin Türkiye’deki benzerleriyle irtibatı var ve daha yakın bir bağa girebilirler. Bu çok büyük bir tehlike. Ayrıyeten Erdoğan ile Colani’nin ‘Sınırları kaldıralım’ muahedesinde bulunmayacağını söyleyemez. Burada laiklik için tehlike arz eden bir durum var. Türkiye’nin kendi halkını, gençliğini müdafaası gerekir. Bunun için de önlem alması gerekir.”
‘Gazze Barış Kurulu, Türkiye ile İsrail’i açık bir ittifaka zorlayabilir’
Bölgedeki gelişmeler çerçevesinde Türkiye’nin İsrail ile ittifaka zorlandığını belirten Alogan, Gazze Barış Kurulu’nun bu ittifak için uygunluğuna işaret etti. Alogan, Suriye’de doğacak bir ‘demokratik özerklik’ federasyonunu, Türkiye için ‘felaket senaryosu’ olarak yorumluyor:
“ABD’nin bu yeni taktik anlayışının Türkiye için nasıl bir paket içerdiğini şu an bilmiyoruz lakin Kürt meselesinin temel merkezinin Türkiye’ye yanlışsız kaydığını söyleyebiliriz. Türkiye’nin Suriye’nin kurtarıcılığı ve hamiliğinden Kürtlerin koruyuculuğuna indirgendirildiği görülüyor. Türkiye, İsrail ile örtük ya da açık bir ittifaka zorlanıyor. Gazze Barış Kurulu, bu türlü bir stratejik ittifak için bir platform olabilir. Konseyde, Türkiye karşı çıktığı Yahudi iş adamları ve Amerikalı bakanlarla bir ortaya gelip Gazze’nin nasıl bir alan haline getirileceğini konuşuyor. Bunu yaparken de Filistinlilerin hakları ve geleceği konu olmuyor. Daha evvel Türkiye’ye bir federasyon önerisi dayatılıyordu. Bu durum, sarayın Kürt-Türk-Arap ümmet federasyonu görüşüne uyuyordu. Şu anki durum biraz bilinmeyen. ABD’nin bölgede federal bir bölge oluşturup oluşturmayacağı net değil. Burada iki ihtimal doğacak. En düzgün ihtimalde Türkiye yurttaşlık çerçevesinde kalacak. Yani Mustafa Kemal’in, ‘Türkiye Cumhuriyeti’ne vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkes Türktür’ görüşü savunulacak ve yeni yapılacak anayasada da ‘Etnik amaçlı parti kurulamaz’ ibaresi yer alacak. Türkiye, insanları yurttaşlık bağıyla yine bir ortaya getirme siyaseti izlerse bu yeterli sonuçlar doğurur. En berbat ihtimal ise Türk-Kürt-Arap federasyonu üzere işlere kalkışmaktır. Bu durumda Öcalan’ın dediği üzere ‘Demokratik özerklik’ gibisi bir şey doğar. Dicle-Fırat su havzası yabancı şirketlerin eline geçer ve bu da uzun müddetli çatışmalar doğurur. Bunu bir felaket senaryosu olarak görüyorum.”
‘İran gündeminde Türkiye’nin tavrı çok önemli’
Alogan’a nazaran ABD’nin savaşa hazırlandığı İran’da, Türkiye’nin tavrı belirleyici olacak. Alogan, Türkiye’nin de savaşa girme tehlikesinin bulunduğuna işaret etti:
“Trump’ın açtığı yeni jeopolitik alan İran savaşına hazırlık olarak yorumlanabilir. ABD’nin mevzilenme şekli, uçaklarına tatbikatlar yaptırması da kararlı olduklarını gösteriyor. ABD burada kısmi bir taarruz planlıyor. Lakin İranlılar kısmi hücuma karşı çıktı, ‘En ufak müdahalede karşılık veririz’ dediler. İran çok karmaşık bir yer. Ben İran’ı çok ayrıntılı bilmiyorum lakin İran uzmanlarının söylediklerini dinliyorum. İran’da yer alan dini heyetin çok uygun örgütlendiğini, bunların bozulamaz bir yapıya sahip olduğunu ve yerlerine yenilerinin geçmeye hazır olduğu söyleniyor. Lakin ben birebir fikirde değilim. İran’ın ağır bir taarruz karşısında dayanabileceğini sanmıyorum. Burada Türkiye’nin tavrı çok önemli. Dışişleri Bakanı Fidan, Amerikalıları bu mevzuda uyardı. Öte yandan da TBMM’de yapılan kapalı oturumda Türkiye’nin, İran’dan gelecek göç akınını durdurmak için bir cep açmaya da karar verdiği söyleniyor. Bu çok tehlikeli bir şey. Bu direkt doğruya Güneydoğu’daki üslerin gaye olmasına ve Türkiye’nin savaşın içerisine girmesine yol açabilir. Türkiye için bu türlü bir tehlike var.”
