Ceng Sagnic, Suriye’de Şara’nın yükselişinin art planını, 2015’te verilen siyasi ve askeri bildirileri, Türkiye-Katar-İngiltere sınırının rolünü, HTS’nin kesimli yapısını, Suriye’nin bundan sonraki idare ve istikrar ihtimallerini ile ABD-İsrail istikrarı ve İran evrakının bölgeye tesirlerini kıymetlendirdi.
Sagnic, 2015 yılında yaptığı paylaşım hakkında şunları söyledi:
Suriye ve Irak’taki global cihat hareketlerinde birkaç kırılma yılı var; 2015 bunlardan biri. 2015’te Şara birinci defa bilhassa Katar ve İngiltere basınına verdiği söyleşilerle dış dünyaya iletiler göndermeye başladı. O devir bu kadar görünür olacağını bilmeden, mevzuyu yakından çalışan biri olarak o gelişmeleri okuyup tweeti attım.
Nusra Cephesi’nin kökleri Irak’tan Suriye’ye taşınan yapıların 2011-2012’de tesis edilmesine dayanıyor. 2013 yılında liderlik, biat ve örgütsel hiyerarşi tartışmalarıyla büyük bir ayrışma yaşandı; bir sınır IŞİD’e, bir sınır Nusra’ya gitti. 2015’te Şara, ‘önceliğim Esad rejimini devirmek ve Suriye’de idare kurmak’ bildirisini öne çıkarıyor; global cihat kontağından bilhassa uzak duruyordu. Batı ve Körfez’de ‘seküler muhalefetle rejim devrilir’ umudu zayıflayınca, alanda tesirli olan cihatçı kümelerin içinden “ılımlaştırılabilir” bir aktör arayışı da güçlendi; Şara’nın o devir kurduğu imaj bu tartışmalarda öne çıktı.
İsrail’in direkt ‘El-Kaide’ye dayanak verdiğini’ söylemek mümkün değil
Sagnic, konuşmasını şöyle sürdürdü:
ABD’nin El-Kaide’nin bir koluna direkt dayanak verdiğini söylemek mümkün değil; lakin ABD’nin ‘eğit-donat’ çizgisinden geçen birtakım ögelerin vakitle Nusra/HTŞ çizgisine kaydığını biliyoruz. İsrail’in de direkt ‘El-Kaide’ye dayanak verdiğini’ söylemek mümkün değil; ama alana yapılan kimi yardımların farklı kümelerin eline geçtiğine dair işaretler var. Burada belirleyici olan, 2014-2017 yılları ortasında ‘Esad gitsin de ne olursa olsun’ yaklaşımının güçlenmesi ve bunun alandaki radikal yapıları da dolaylı biçimde beslemesiydi; ‘hayat öpücüğü’ sorusuna karşılığım net: Türkiye. Bunun yanında İngiltere’de kimi çevrelerin ‘Şara ile uzun mühlet görüştük’ telaffuzları var; Katar’la alakalar de aslında saklanan bir şey değildi.
HTŞ tek kişi demek değil; 15-17 yapının bir komite üzere toplandığı modüllü bir yapı. Şara, iktidarda kalmayı ‘istikrar, ekonomik kaynak ve diplomatik itibar’ vaatleriyle kuruyor; bunları Türkiye’nin tek başına taşıması mümkün değil. Körfez fonları ve yaptırımların kaldırılması üzere başlıklarda Türkiye’nin kapasitesinin ötesinde bir gereksinim var. Türkiye Şam’da güçlü bir aktör, lakin artık Suriye’de tek aktif aktör değil; ABD başta olmak üzere öteki milletlerarası aktörlerle yürüyen bir güvenlik ve kalkınma ajandası var.
‘Sünni İslamcılaşma’ ve radikalleşme sürdürülebilir bir barış ihtimalini zayıflatır
“Şara’nın bir noktada Batı ve Körfez’le ‘herkes evine’ diyerek ara koyması mümkün; bu daha çok konjonktürün dayattığı bir sonuç olur” diyen Sagnic, kelamlarına şöyle devam etti:
Sahada lokal idare ve güvenlik ünitelerinde süratli bir ‘Sünni İslamcılaşma’ ve radikalleşme görüyoruz; bu sürdürülebilir bir barış ihtimalini zayıflatır.
ABD’de Şara’ya yönelik olumlu yaklaşımın tartıyla Beyaz Saray’la sonlu kaldığı, Kongre’de ise yeni yaptırım tasarılarının konuşulduğu bir atmosfer var; bu tablo uzun vadeli istikrarı zorlaştırır.
The Jerusalem Center Kıdemli Araştırmacısı Ceng Sagnic, Tom Barrcak’ın açıklamalarını ise şu halde kıymetlendirdi:
Tom Barrack’ın ‘çok kimlikli/çok dinli model’ vurgusunu, ABD’nin bölgeye bakışındaki ‘konsensus ve tehdit’ ikiliğiyle okumak gerekir: Ahenk sağlayana havuç, ahenk sağlamayana sopa.
Trump idaresinin öngörülemezliği nedeniyle ‘ulus devletleri parçalama/yeniden kurma’ üzere başlıklarda kesin konuşmak sıkıntı; ancak odak iki yerde ağırlaşıyor. Gazze belgesini süratli kapatmak ve İran sorununu ‘başlamışken bitirmek’. İran konusunda ise ‘neden vurmadı’ diye sormak lazım; zira rejim değişirse yerine ne geleceği bilinmeyen. Buna karşın, kısa vadede—hatta birkaç gün/hafta içinde—askeri seçeneğin gündeme gelmesini mümkün görüyorum; önerilen yeni mutabakat artık nükleer başlığın ötesinde, rejimin tasfiyesine dönük bir çerçeveye işaret ediyor.