‘ABD’nin Suriye’den çekilmesiyle İsrail-Suriye arasında yeni bir pencere açılacak’

“Bir devletin; devlet dışı aktörlerle, terör örgütü ögeleriyle müttefikinin olmaması gerektiğinin altını daima çiziyorduk. YPG ve SDG olarak söz edilse de bunun PKK uzantısı olduğunu tabir ediyorduk. Sadece PKK terör örgütü olarak kabul ediliyor, SDG edilmiyordu. Amerika üzere büyük bir devletin bunları müttefik olarak kabul etmesi olağan bir hareket değildi. Amerika’nın SDG’yi elinin zıddıyla iteceği muhakkaktı. 2017’de de bu söz edilmişti. ‘YPG ile olan ilgimiz taktiksel ve geçici’ demişlerdi, bu şu an tecelli etti. Türkiye de burada yapılacak iş birliğinin kendisiyle yapılması gerektiğini söylüyordu. ABD’nin hem NATO üyesi hem müttefik hem de terör örgütünü destekleyen bir devlet olması olağan değildi ve bunun altı daima çiziliyordu. Terör örgütü de yanıldı. Sonsuza kadar iş birliği olabileceğini düşündü lakin konjonktür bu türlü değil. Kürtler bölgesel ve global dinamikleri ve denklemleri okuyamadı. Şartlar daima değişiyor. Orta Doğu’da 24 saat çok uzun bir mühlet. Amerika’nın Suriye’den çekileceğine dair argümanlar var. Irak’a çekilebilir lakin Orta Doğu’nun 11 ülkesinde 46 civarında üssü var. ABD, Orta Doğu’da bir maya tutturmaya çalışıyor. Orta Doğu’nun kendi sosyolojik gerçekleri ve dinamikleri var. Bölgedeki ülkelerin kendi ajandaları var. Türkiye’nin güvenliği açısından bu örgütün buradaki olmazlığını tekraren söylemiştik. Bölge o kadar hareketli ki Amerika Suriye’den çekildiğinde ne olacağını bilmiyoruz.

Suriye’de ulus devlet problemi çok kolay değil. Arap aşiretlerinin klâsik klanların birtakım sosyolojik gerçeklere dayanan yaşantı tipleri var. Esad devrinde dahi Deyrizor aşiretlerinin birçok özgür bir biçimde, başlarına buyruk yaşıyorlardı. Burada ulus-devlet modelinden çok merkezi bir anayasa çerçevesinde, maddelerin ve ilgili mevzuatın olduğu bir sistemle, saha gerçekliğinde ise gevşek bir idari teknikle karşılaşıyoruz. Suriye alanının kendi gerçekleriyle ilgili bir durum bu. Dizayn edilmek istense de edilemeyecek bir durum var.”

“IŞİD artıkları her daim bir yerlerden çıkıyor. Cezaevlerinde olanların sayısı 10 bin civarındaydı. Hol Kampı’nda 16 bin, Roj Kampı’nda üç bin IŞİD’li vardı. Bir de alanda olduğu tez edilenler vardı. ABD çekiliyor ve müttefik olarak kabul ettiği örgütü de devre dışı bırakıyorsa bu Suriye hükümetinin IŞİD ile uğraş edeceği manasına geliyor. IŞİD alanda kalacak mı bunu göreceğiz. Amerika bir anda bu bölgeyi boşaltıyor. Bunlarla karşı karşıya mı kalınacak bunu bilmiyoruz. Irak’a yedi bin IŞİD’linin nakledileceği belirtiliyor. Dört bin civarında Iraklı Hol Kampı’ndaydı, öbürleri ise Suriyeliydi. Cezaevinde bulunan 10 bin civarındaki IŞİD’linin üç bininin Iraklı olduğu belirtiliyordu. Beş bininin Suriyeli olduğu söyleniyordu. Yedi bin sayısı örtüşüyor. Kamplardan dört bin, cezaevlerinden üç bin kişinin Irak’a nakledileceği söyleniyor. Geri kalanları Suriye’de kalacak. Amerika’nın ne yapmak istediğini Irak’a nakillerle göreceğiz. Alanda dolaştığı belirtilen IŞİD’liler de var. Bilhassa Hemrin Dağları’nda. IŞİD sorunu en çok konuşulacak gündemi oluşturacak üzere görünüyor.”

“Amerika’nın önümüzdeki günlerde İran’ın Irak’taki tesirini azaltmaya dönük birtakım faaliyetleri olabilir. İran’dan evvel Irak’ın tanzimi ve dizaynı öncelik olabilir. İran’ın tahminen iç dinamiklerle ilgili yer kaymaları oluşabilir. Amerikan ve İsrail cephesinin bu türlü bir beklentisi olabilir. 12 Günlük Savaş’tan İsrail de İran da ders çıkardı. Kendi eksiklerini ve açıklarını kapatacak formda vakit kazanmaya dönük oyalama taktikleri de var. İsrail’in demir kubbe ile ilgili eksikleri tespit ettiği argüman ediliyor. Bu yüzden vakit kazanmak istediği belirtiliyor. İran da ayın biçimde. Gelecekteki çatışma ortamına bir hazırlık olduğu anlaşılıyor. Bunun zamanlamasını kestirmek sıkıntı. Bölgede ne olacağı ABD’nin global manada Grönland’dan Latin Amerika’ya kadar uzanan sorunlar üzerindeki öncelikleri ve buraya ayıracağı güce bağlı. Trump’ın nasıl bir ajandayla sabaha uyanacağı kuşkulu.

Öte yandan Barzani ile YPG ortasında Esad devrinde de yaşanan bir paydaşlık projesi üzerinde çalışılmıştı. Suriye’nin kuzeyinde peşmergelerin yerleştirilmesi konusunda bir projeleri olmuştu. Duhok Mutabakatı yapılmıştı lakin ideolojik farklılıklardan dolayı ilerlemedi. Barzani’nin Suriye kolu ile YPG’nin birlikte hareket edeceği ortak bir yapıya bürünmesini ABD ve Fransa destekledi. Lakin bu proje bir formda ilerlemedi.”

“Suriye’nin kuzeyindeki sosyoloji ayrılıkçı bir yapıyı kaldırmıyor. Demogrofik yapı, sosyolojik yapısından dolayı tutmadı. Türkiye bunu daima söyledi. Türkiye’nin bunu söylemesindeki hedef Suriye’nin toprak bütünlüğü içerisinde hareket edilecek bir demografi ve sosyolojiye sahip olmasıydı. Arap aşiretlerin SDG’ye monte edilmesi üzere yapay ataklar süreksiz oldu. Orada Suryaniler de var. Haseke’nin doğusunda 35-40 köy Asurlulara yani Süryanilere aittir. Bunların diasporaları da güçlü. Oradaki Kürtlerin Arapların vs her bininin başka yapı kurması mümkün değil. ‘Şam ile entegrasyon ifadesi’ aslında Suriye’nin bütünlüğü içerisindeki sistematiği ima ediyor. Aksi halde burada bir terör yuvası oluşuyor. Türkiye bunu güney hududunda asla kabul etmez. 40 yıldır terör ile uğraş ediyoruz, terörün uzantısının varlığı istenmeyen bir tehdit. Burada Türkiye’nin de baskısı tesirli oldu. Bu baskının ABD’nin geri adım atmasına katkı sunduğunu düşünüyorum. ABD’nin buradan vazgeçmeyeceği tavır ve davranışı vardı lakin gerçekleri gördüler. Sonuçta ABD de Türkiye’nin beklentisi noktasına geldi.”

“Bunu söylemek için erken lakin ABD’nin Suriye’den çekilmesi durumunda İsrail ile Suriye ortasında yeni bir denklem arayışı olacaktır. Paris Anlaşması’ndaki görüşmeler üzerinden devam edebilir ya da yeni bir pencere açılmak istenebilir. İsrail ve Suriye ortasında yeni bir denklem oluşturma süreci yaşanabilir. SDG terör örgütünün ortadan kalkmış olması ve tasfiyesi Türkiye’nin İsrail ile olan muhtemel ‘komşuluğu’ değerli bir oranda ortadan kaldırmış oldu. İsrail’in YPG üzerinde üreteceği bir tesir ve temas yok ve olmayacak üzere görünüyor. Türkiye açısından kendi güney sonlarında güvenliğini sağlanması yolunda ilerleyen bir proje olarak görünecek. Amaç ve beklentimiz de bu istikametteydi. İsrail’in atakları Gazze’deki gelişmelere bağlı olarak yeni tercihler yaratabilir fakat bunun ABD ile direkt bağlı olacağını düşünüyorum. İsrail’in ABD’siz bir inisiyatif üretme kabiliyeti olacağını düşünmüyorum.”